Series MQTT & IoT – Bài 3: 3 loại dữ liệu IoT phổ biến: Telemetry / Status / Event

Telemetry, Status và Event là 3 loại dữ liệu IoT cốt lõi. Bài viết giải thích dễ hiểu và hướng dẫn sử dụng đúng để theo dõi & cảnh báo hiệu quả.

1) Vì sao cần phân loại dữ liệu IoT ngay từ đầu?

Một sai lầm rất phổ biến của maker khi làm IoT là:

“Cứ gửi tất cả dữ liệu lên MQTT, còn hiển thị sao thì tính sau.”

Kết quả thường gặp:

Dữ liệu rối, khó đọc
Không phân biệt được dữ liệu đo, trạng thái thiết bị và sự kiện quan trọng
Khó viết rule cảnh báo
Khi số thiết bị tăng → rất khó mở rộng

Trong thực tế, 99% hệ thống IoT bài bản đều phân dữ liệu thành 3 nhóm rõ ràng:

Telemetry – số liệu đo theo thời gian
Status – tình trạng sức khoẻ thiết bị
Event – sự kiện quan trọng, bất thường

2) Tổng quan nhanh 3 loại dữ liệu

Loại dữ liệu	Mục đích chính	Ví dụ	Hiển thị ở đâu
Telemetry	Theo dõi xu hướng	nhiệt độ, độ ẩm, điện năng	Chart / bảng số
Status	Biết thiết bị còn sống	online, pin, RSSI	Status card / badge
Event	Phát hiện bất thường	cửa mở, vượt ngưỡng	Timeline / Alert

Ghi nhớ nhanh: Telemetry = đo, Status = sống/chết, Event = chuyện quan trọng xảy ra.

3) Telemetry là gì?

3.1 Telemetry dùng để làm gì?

Telemetry là dữ liệu đo lường liên tục theo thời gian, dùng để:

Vẽ biểu đồ (chart)
Phân tích xu hướng
Xem lịch sử ngày / tuần / tháng

3.2 Ví dụ telemetry phổ biến

Nhiệt độ / độ ẩm
Điện áp / dòng điện / công suất
Mức nước
Chất lượng không khí

3.3 Payload telemetry khuyến nghị

{
  "ts": 1768324653,
  "metrics": {
    "temperature": 28.6,
    "humidity": 66.2
  }
}

Giải thích:

ts: timestamp (seconds hoặc ms, nhưng nên thống nhất)
metrics: chỉ chứa giá trị đo (number)

Không nên nhét logic, trạng thái hay text vào telemetry.

4) Status là gì?

4.1 Status dùng để làm gì?

Status trả lời câu hỏi quan trọng nhất:

“Thiết bị này hiện tại có đang hoạt động bình thường không?”

Status giúp bạn:

Biết thiết bị online/offline
Biết pin yếu, sóng kém, reconnect nhiều
Debug thiết bị từ xa cực nhanh

4.2 Ví dụ status phổ biến

online: true/false
battery_v: 3.85V
rssi: -67 dBm
uptime_s: 123456
reconnects: 2

4.3 Payload status khuyến nghị

{
  "ts": 1768324700,
  "status": {
    "online": true,
    "battery_v": 3.92,
    "rssi": -62,
    "uptime_s": 73210,
    "reconnects": 1
  }
}

4.4 Status thường gửi khi nào?

Theo chu kỳ: 30–120s
Khi có thay đổi lớn (pin yếu, reconnect)
Kết hợp Last Will để báo offline tự động

5) Event là gì?

5.1 Event dùng để làm gì?

Event là sự kiện quan trọng, không xảy ra liên tục, ví dụ:

Cửa mở / đóng
Cảm biến phát hiện khói
Vượt ngưỡng nhiệt độ
Thiết bị reset

Event thường gắn với:

Cảnh báo (alert)
Thông báo (notification)
Timeline sự kiện

5.2 Payload event khuyến nghị

{
  "ts": 1768324800,
  "event": {
    "type": "temperature_threshold",
    "level": "warning",
    "value": 42.3
  }
}

5.3 Đặc điểm quan trọng của event

Không gửi liên tục
Thường dùng QoS 1
Rất phù hợp để trigger rule & notification

6) Cách map 3 loại dữ liệu lên Dashboard (đúng chuẩn)

6.1 Telemetry → Chart & Latest Value

Line chart / bar chart
Hiển thị theo thời gian
Cho phép chọn khoảng (1h / 24h / 7d)

6.2 Status → Status Card / Badge

Online / Offline (màu xanh – đỏ)
Pin, RSSI, uptime hiển thị gọn
Dùng retained message để load nhanh khi mở dashboard

6.3 Event → Timeline / Alert List

Danh sách sự kiện theo thời gian
Highlight event quan trọng
Gắn với rule cảnh báo

7) Tách topic cho dễ mở rộng (rất quan trọng)

Khuyến nghị mỗi device có 3 topic riêng:

.../telemetry
.../status
.../event

Lợi ích:

Backend dễ xử lý
Dashboard dễ map
Rule engine rõ ràng
Dễ scale khi có nhiều consumer

8) Sai lầm phổ biến cần tránh

❌ Gửi telemetry + status + event chung 1 payload
❌ Nhét text/log vào telemetry
❌ Gửi event liên tục như telemetry
❌ Không có topic/status riêng

9) Checklist thiết kế dữ liệu IoT chuẩn

Telemetry chỉ chứa số đo
Status phản ánh sức khoẻ thiết bị
Event chỉ gửi khi có sự kiện
Mỗi loại có topic riêng
Có timestamp rõ ràng

10) Kết luận

Nếu bạn nhớ duy nhất một điều từ bài này:

Hãy tách dữ liệu IoT thành Telemetry – Status – Event ngay từ đầu.

Việc này giúp hệ thống của bạn:

Dễ hiểu
Dễ hiển thị dashboard
Dễ viết rule cảnh báo
Dễ mở rộng khi số thiết bị tăng

IoTLabs